Een auto-ongeluk, een overval, een bevalling die anders liep dan gepland. De meeste mensen maken in hun leven minstens één keer iets mee dat hen diep schokt. Bij een deel van hen blijft de herinnering zich jaren later nog opdringen, alsof het gisteren gebeurde. Daar is behandeling voor, en die werkt vaak sneller dan mensen verwachten.
Wat trauma met het geheugen doet
Een gewone herinnering verbleekt na verloop van tijd. Je weet nog wat er gebeurde, maar het gevoel van toen komt niet meer mee. Bij een traumatische herinnering gaat dat anders. Het beeld, het geluid of de geur blijft scherp en komt onverwacht terug, met dezelfde angst of paniek als op het moment zelf. Mensen gaan plekken, situaties of gesprekken vermijden die eraan herinneren. Wanneer klachten als herbelevingen, nachtmerries, schrikreacties en vermijding langer dan een maand aanhouden en het dagelijks leven verstoren, kan er sprake zijn van een posttraumatische stressstoornis, kortweg PTSS. Een psycholoog of psychiater kan dat vaststellen.
EMDR als behandeling
Een van de bekendste behandelingen is EMDR, Eye Movement Desensitization and Reprocessing. De methode werd eind jaren tachtig ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Francine Shapiro. Wie wil weten hoe werkt EMDR, krijgt in grote lijnen dit antwoord: je haalt de nare herinnering bewust voor de geest, terwijl je tegelijk een tweede taak doet. Meestal volg je met je ogen de vingers of een lichtbalk van de therapeut, soms hoor je afwisselend tikjes in je linker- en rechteroor.
Die dubbele taak belast het werkgeheugen. Het idee is dat de herinnering daardoor minder levendig en minder emotioneel geladen wordt opgeslagen. De gebeurtenis zelf vergeet je niet, maar de lading neemt af. Veel cliënten beschrijven het na afloop als een herinnering die verder weg lijkt te staan.
Hoe een traject verloopt
Een behandeling begint met een intake. De therapeut brengt in kaart wat er gebeurd is, welke klachten je hebt en of EMDR geschikt is. Daarna kies je samen een herinnering om mee te beginnen, meestal het beeld dat de meeste spanning geeft. Een sessie duurt vaak zestig tot negentig minuten. Bij een enkelvoudig trauma zijn soms maar een paar sessies nodig. Bij herhaalde of langdurige traumatisering, bijvoorbeeld in de jeugd, duurt het langer.
Het is normaal dat je je na een sessie moe voelt of dat er tussen de sessies herinneringen bovenkomen. Een goede therapeut bespreekt dat vooraf en helpt je om daarmee om te gaan.
Andere vormen van traumabehandeling
Naast EMDR wordt traumagerichte cognitieve gedragstherapie veel gebruikt, waaronder imaginaire exposure. Daarbij vertel je het verhaal herhaaldelijk en in detail, tot de angst afneemt. Beide behandelingen worden in de Nederlandse richtlijnen aanbevolen. Welke het beste past, hangt af van de persoon, de klacht en de voorkeur van cliënt en therapeut.
De eerste stap
Wie merkt dat een gebeurtenis maanden later nog zijn dag bepaalt, kan bij de huisarts terecht voor een verwijzing. Een behandeling via de basis-ggz of specialistische ggz wordt vaak vergoed vanuit de basisverzekering, al geldt het eigen risico.
Gespecialiseerde praktijken zoals Praktijk Lemnisca bieden EMDR en andere behandelingen aan en leggen in een kennismakingsgesprek uit wat je kunt verwachten. Vraag bij het eerste contact naar de opleiding van de therapeut. Een EMDR-therapeut hoort bij voorkeur geregistreerd te zijn bij de Vereniging EMDR Nederland.